Kiedy można zatrudnić osobę poniżej 18. roku życia

Kim jest pracownik młodociany

Pracownikiem młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat i nie przekroczyła 18 lat. Przepisy przewidują szczególne zasady dotyczące jej zatrudniania, czasu pracy, przygotowania zawodowego i ochrony zdrowia.

Pracownika młodocianego możesz zatrudnić, jeżeli:

• ukończył co najmniej szkołę podstawową
• przedstawi świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża jego zdrowiu.

W niektórych przypadkach przepisy pozwalają również zatrudnić – na zasadach określonych dla pracowników młodocianych – osoby, które nie ukończyły jeszcze 15 lat.

• Osoba, która nie ukończyła szkoły podstawowej i nie ma 15 lat, może zostać zatrudniona wyłącznie w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.
• Osoba, która ukończyła szkołę podstawową, ale nie ukończyła jeszcze 15 lat, może zostać zatrudniona w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu. Wymaga to zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego oraz pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.
• Jeżeli osoba ukończyła szkołę podstawową i w danym roku kalendarzowym kończy 15 lat, może zostać zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych na podstawie umowy o naukę zawodu, przyuczenie do wykonywania określonej pracy lub wykonywanie prac lekkich. W takim przypadku zgoda przedstawiciela ustawowego ani opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej nie są wymagane.

Wyjątkowo osoba, która ukończyła 18 lat w trakcie nauki w szkole podstawowej, może zostać zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym ukończyła tę szkołę.

Inne zasady obowiązują w przypadku dzieci poniżej 16. roku życia. Mogą one wykonywać pracę lub inne zajęcia zarobkowe wyłącznie w działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej lub reklamowej i tylko po spełnieniu warunków określonych w przepisach.

Jakie warunki pracy musisz zapewnić

Młodocianego możesz zatrudnić:

• w celu przygotowania zawodowego – jeżeli nie posiada kwalifikacji zawodowych, to możesz go zatrudnić wyłącznie w takim celu, lub
• do wykonywania prac lekkich.

Jako pracodawca:

• zapewniasz młodocianemu opiekę i pomoc niezbędną do przystosowania się do właściwego wykonywania pracy
• prowadzisz ewidencję młodocianych pracowników
• odprowadzasz składki na ubezpieczenia społeczne.

Umowa z pracownikiem młodocianym

Co do zasady umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego zawiera się na czas nieokreślony. Wyjątek dotyczy zatrudnienia przy pracach lekkich, które zwykle ma charakter terminowy. Umowę podpisuje pracodawca i młodociany.

Jeżeli rodzic lub opiekun prawny uzna, że stosunek pracy jest sprzeczny z dobrem młodocianego, może – za zezwoleniem sądu opiekuńczego – rozwiązać umowę.

Pracodawca, który zatrudnia większą liczbę młodocianych, niż wynika to z jego potrzeb, może zawierać z nimi umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego na czas określony, jednak nie krótszy niż:

• okres kształcenia określony w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego lub
• okres kształcenia wymagany do przystąpienia do egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika.

Umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego zawrzyj na piśmie. Powinna określać:

• rodzaj przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy)
• czas trwania i miejsce odbywania przygotowania zawodowego
• sposób dokształcania teoretycznego
• wysokość wynagrodzenia.

Z osobą małoletnią możesz również zawrzeć umowę cywilnoprawną, na przykład umowę zlecenia. Pamiętaj jednak, że:

• zgodę na jej zawarcie musi wyrazić opiekun prawny,
• sposób wykonywania umowy nie może odpowiadać warunkom właściwym dla stosunku pracy.

Przepisy nie określają obowiązku kierowania takiej osoby na badania profilaktyczne ani zapewnienia szkolenia bhp. Dla bezpieczeństwa warto jednak rozważyć skierowanie jej na badania oraz zapewnienie szkolenia.

Pamiętaj! Osoba, która ukończyła ośmioletnią szkołę podstawową i nie ma 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego pod warunkiem, że wyrazi na to zgodę przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny tej osoby oraz że poradnia psychologiczno-pedagogiczna wyda pozytywną opinię.

Musisz zawiadomić urząd miasta lub gminy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego o zawarciu umowy z młodocianym.

Jeśli jesteś rzemieślnikiem, musisz również zawiadomić izbę rzemieślniczą właściwą ze względu na twoją siedzibę (przez izbę należy rozumieć także cech, jeżeli sprawuje on nadzór nad przebiegiem przygotowania zawodowego w rzemiośle pracowników młodocianych na podstawie upoważnienia udzielonego przez izbę rzemieślniczą).

Pracownik młodociany powinien się dokształcać do ukończenia 18 lat, dlatego musisz go zwolnić od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych związanych z dokształcaniem się.

Pracownik młodociany jest w szczególności obowiązany:

• do dokształcania się w zakresie ośmioletniej szkoły podstawowej, jeżeli szkoły takiej nie ukończył
• do dokształcania się w zakresie szkoły ponadpodstawowej lub w formach pozaszkolnych.

Ważne! Pracownik, który ukończył szkołę branżową I stopnia, a nie skończył 18 lat może być zatrudniony jedynie przy pracach lekkich.

Rozwiązanie umowy z pracownikiem młodocianym

Możesz rozwiązać umowę o pracę zawartą w celu przygotowania zawodowego za wypowiedzeniem tylko wtedy, gdy:

• młodociany nie wypełniał obowiązków wynikających z umowy o pracę lub obowiązku dokształcania się, pomimo że stosowałeś wobec niego środki wychowawcze
• ogłaszasz upadłość lub likwidujesz firmę
• reorganizujesz zakład pracy tak, że kontynuowanie przygotowania zawodowego jest niemożliwe
• stwierdzisz nieprzydatność młodocianego do pracy, w zakresie której odbywa przygotowanie zawodowe.

Ochrona zdrowia

Młodociany musi przejść wstępne badania lekarskie przed przyjęciem do pracy oraz badania okresowe i kontrolne w czasie zatrudnienia. Jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, musisz mu zmienić rodzaj pracy. Jeśli nie ma takiej możliwości, to musisz niezwłocznie rozwiązać umowę o pracę i wypłacić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

Czas pracy

• Młodociany nie może pracować więcej niż 8 godzin na dobę (młodociany do 16. roku życia – 6 godzin).
• Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.
• Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny na dobę, musisz wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczaną do czasu pracy.
• Nie możesz zatrudniać młodocianego w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Pora nocna obejmuje godziny od 22.00 do 6.00. W przypadku młodocianego, który nie ukończył 15 lat, pora nocna trwa od 20.00 do 6.00.
• Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godzin.
• Młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.
• Nie możesz zatrudniać młodocianego przy pracach wzbronionych, chyba że młodociany ma powyżej 16 lat i wykonywanie takiej pracy jest potrzebne do jego przygotowania zawodowego. Prace wzbronione wymienione są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.

Urlopy wypoczynkowe

• Po upływie 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy młodociany ma prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych.
• Z upływem roku pracy młodociany uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych. Jednak w roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat.
• Masz obowiązek udzielić młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu w okresie ferii szkolnych (jeżeli nie ma on jeszcze prawa do urlopu, to możesz mu udzielić – na jego wniosek – zaliczkowo urlopu w okresie ferii szkolnych).
• Na wniosek młodocianego – ucznia szkoły dla pracujących – musisz udzielić w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy; okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Na czym polega przygotowanie zawodowe

Przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników może odbywać się przez:

• naukę zawodu (czyli przygotowanie młodocianego do pracy w charakterze wykwalifikowanego pracownika lub czeladnika; obejmuje ono praktyczną naukę zawodu oraz dokształcanie teoretyczne)
• przyuczenie do wykonywania określonej pracy.

Nauka zawodu

Umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu możesz zawrzeć w terminie przyjęć kandydatów do branżowych szkół I stopnia.

Jeżeli młodociany nie dokształca się w branżowej szkole I stopnia, umowę możesz zawrzeć również w innym terminie.

Nauka zawodu trwa 36 miesięcy. Okres ten może zostać:

• przedłużony, jeżeli młodociany uczący się w branżowej szkole I stopnia nie otrzyma promocji do klasy programowo wyższej lub nie ukończy szkoły. W takim przypadku pracodawca – na wniosek młodocianego, a jeżeli pracodawcą jest rzemieślnik – izba rzemieślnicza na wspólny wniosek pracodawcy i młodocianego, może przedłużyć naukę zawodu:
  • maksymalnie o 12 miesięcy – aby umożliwić ukończenie szkoły
  • maksymalnie o 6 miesięcy – w innych uzasadnionych przypadkach
• skrócony, maksymalnie o 12 miesięcy, jeżeli młodociany nie dokształca się w branżowej szkole I stopnia, a pracodawca – na jego wniosek, lub izba rzemieślnicza, jeżeli pracodawcą jest rzemieślnik – wyrazi na to zgodę.

Zawody, w których może odbywać się nauka zawodu, określają przepisy dotyczące klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego. Jeżeli pracodawcą jest rzemieślnik, nauka zawodu może odbywać się również w zawodach odpowiadających danemu rodzajowi rzemiosła, nieujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, określonych w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy.

Przeczytaj więcej na temat klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego na stronie Ministerstwa Edukacji.

Młodocianego odbywającego naukę zawodu możesz zatrudnić wyłącznie przy pracach objętych programem praktycznej nauki zawodu.

Jeżeli zatrudniasz młodocianego w celu nauki zawodu:

• realizujesz program nauczania uwzględniający podstawę programową kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego albo program zapewniający spełnienie wymagań egzaminacyjnych określonych dla egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w tej klasyfikacji;
• zapewniasz, aby osoby prowadzące przygotowanie zawodowe posiadały wymagane kwalifikacje.

Jeżeli zatrudniasz większą liczbę młodocianych, niż wynika to z potrzeb zakładu pracy, możesz zawierać z nimi umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego na czas określony. Umowa nie może być zawarta na okres krótszy niż okres kształcenia określony w przepisach albo okres wymagany do przystąpienia do egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika.

Jeżeli zatrudniasz młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu, zapewnij im dokształcanie teoretyczne. Możesz:

• skierować ich do branżowej szkoły I stopnia
• skierować ich do centrum kształcenia zawodowego lub szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe w formie turnusu dokształcania teoretycznego młodocianych
• zorganizować dokształcanie teoretyczne we własnym zakresie.

Możesz sfinansować młodocianemu koszty dojazdu i pobytu w centrum kształcenia zawodowego lub szkole prowadzącej kształcenie zawodowe, jeżeli znajdują się one w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania i miejsce pracy młodocianego.

Jeżeli organizujesz dokształcanie teoretyczne we własnym zakresie, musisz zrealizować obowiązkowe zajęcia edukacyjne wynikające z odpowiedniego programu kształcenia.

Po zakończeniu nauki zawodu wiedza i umiejętności młodocianego są sprawdzane podczas egzaminu. Koszty pierwszego egzaminu oraz egzaminu poprawkowego ponosi pracodawca.

Młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów czeladniczych, mistrzowskich i sprawdzających.

Osoba, która ukończy 18 lat przed zakończeniem nauki zawodu, kończy ją na zasadach określonych dla pracowników młodocianych.

Wynagrodzenie młodocianego w okresie nauki zawodu

Minimalne wynagrodzenie młodocianego ustala się jako określony procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego kwartału. Wysokość przeciętnego wynagrodzenia ogłasza Prezes GUS w Monitorze Polskim.

Wynagrodzenie młodocianych od 1 czerwca 2025 roku do 31 sierpnia 2026 roku.

Przyuczenie do wykonywania pracy

Przyuczenie do wykonywania określonej pracy trwa od 3 do 6 miesięcy.

W przypadku młodocianych uczestników Ochotniczych Hufców Pracy okres ten może zostać przedłużony do ukończenia szkoły podstawowej, jednak łącznie nie może przekroczyć 22 miesięcy.

Ustalając czas trwania, zakres i program przyuczenia, uwzględnij:

• program nauczania oparty na podstawie programowej kształcenia w zawodach określonych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego albo
• program zapewniający spełnienie wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w tej klasyfikacji.

Przyuczenie kończy się egzaminem sprawdzającym. Jeżeli pracodawcą jest rzemieślnik, egzamin przeprowadza komisja egzaminacyjna izby rzemieślniczej. W pozostałych przypadkach egzamin przeprowadza pracodawca.

Po uzyskaniu pozytywnego wyniku pracodawca albo izba rzemieślnicza wydaje zaświadczenie potwierdzające nabycie umiejętności.

Jeżeli wynik egzaminu jest negatywny, pracodawca albo – w przypadku rzemieślnika – izba rzemieślnicza może przedłużyć okres przyuczenia, jednak maksymalnie o 3 miesiące.

Jeżeli młodociany po ukończeniu przyuczenia z wynikiem pozytywnym rozpocznie naukę zawodu obejmującą ten sam zakres, okres przyuczenia zalicza się do okresu praktycznej nauki zawodu.

Młodocianemu odbywającemu przyuczenie przysługuje wynagrodzenie w wysokości co najmniej 7% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego kwartału.

Aktualną wysokość wynagrodzenia ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego w Monitorze Polskim.

Minimalne wynagrodzenie młodocianego, który odbywa przyuczenie do wykonywania określonej pracy, za okres od 1 czerwca 2026 roku do 31 sierpnia 2026 roku, wynosi 669,40 zł.

Uwaga! Osoby, które przed ukończeniem przyuczenia do wykonywania określonej pracy osiągnęły pełnoletność, kończą przyuczenie na warunkach określonych dla młodocianych.

Kiedy można zatrudnić młodocianego do lekkich prac

Młodociany może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu lekkich prac.

Przepisy nie zawierają definicji pracy lekkiej. Określają jednak, że praca lekka nie może zagrażać życiu, zdrowiu ani rozwojowi psychofizycznemu młodocianego oraz nie może utrudniać mu wypełniania obowiązku szkolnego.

Przepisy nie zawierają również wykazu prac lekkich. Każdy pracodawca ustala go samodzielnie, po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy. Wykaz zatwierdza właściwy inspektor pracy.

Jako pracodawca zatrudniający pracownika młodocianego musisz ustalić w regulaminie pracy :

• wykaz prac wzbronionych pracownikom młodocianym
• rodzaje prac i wykaz stanowisk dozwolonych pracownikom młodocianym w celu przygotowania zawodowego
• wykaz prac lekkich dozwolonych pracownikom młodocianym zatrudnionym w innym celu niż przygotowanie zawodowe.

Jeśli jako pracodawca nie masz obowiązku opracowania regulaminu pracy, a chcesz zatrudniać młodocianych, wykazy prac lekkich ustal w osobnym dokumencie wewnątrzzakładowym.

Pamiętaj! Wykazy prac lekkich musi zatwierdzić właściwy inspektor pracy.

Przed dopuszczeniem młodocianego do pracy musisz zapoznać go z tym wykazem. Wykaz powinien być wywieszony na terenie zakładu. Nie może zawierać prac zabronionych młodocianym, wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.

Musisz ustalić czas pracy młodocianego, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych:

• tygodniowy wymiar czasu pracy w okresie zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin
• jeśli w danym dniu młodociany uczestniczy w zajęciach szkolnych, to nie może pracować więcej niż 2 godziny
• w okresie ferii szkolnych czas pracy nie może przekraczać 7 godzin w ciągu doby i 35 godzin w tygodniu; jeżeli młodociany ma mniej niż 16 lat, to w ciągu doby nie może pracować więcej niż 6 godzin
• przed nawiązaniem stosunku pracy musisz uzyskać od młodocianego oświadczenie o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy (wymiar czasu pracy określony powyżej obowiązuje także w przypadku, gdy młodociany jest zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy).

W przypadku zatrudnienia młodocianego przy pracach lekkich nie jest wymagana zgoda rodziców lub opiekunów prawnych.

Kiedy można zatrudnić dziecko

Jeżeli prowadzisz działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową, to możesz zlecić wykonanie pracy lub innych zajęć zarobkowych dziecku przed ukończeniem 16. roku życia, jeśli wcześniej:

• dostaniesz zgodę przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tego dziecka,
• uzyskasz zezwolenie właściwego inspektora pracy.

Do wniosku o wydanie zezwolenia dołącz:

• pisemną zgodę przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka na wykonywanie przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych
• opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej dotyczącą braku przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych
• orzeczenie lekarza stwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych
• jeżeli dziecko podlega obowiązkowi szkolnemu – opinię dyrektora szkoły, do której dziecko uczęszcza, dotyczącą możliwości wypełniania przez dziecko tego obowiązku w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych.

Właściwy inspektor pracy odmawia wydania zezwolenia, jeżeli wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych w zakresie działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej lub reklamowej powoduje zagrożenie dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dziecka lub zagraża wypełnianiu obowiązku szkolnego przez dziecko.

Zezwolenie na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko poniżej 16. roku życia powinno zawierać:

• dane osobowe dziecka i jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna
• oznaczenie podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową
• określenie rodzaju pracy lub innych zajęć zarobkowych, które może wykonywać dziecko
• określenie dopuszczalnego okresu wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych
• określenie dopuszczalnego dobowego wymiaru czasu pracy lub innych zajęć zarobkowych
• inne niezbędne ustalenia, wymagane ze względu na dobro dziecka lub rodzaj, charakter albo warunki wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko.

Uwaga! Zezwolenie może zostać cofnięte na wniosek przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka złożony do właściwego inspektora pracy. Ponadto właściwy inspektor pracy cofa wydane zezwolenie z urzędu, jeżeli stwierdzi, że warunki pracy dziecka nie odpowiadają warunkom określonym w wydanym zezwoleniu.